Scholen

Ideeënbrug verzorgt filosofische workshops, lessenreeksen en programma’s voor scholen. In deze trajecten staan denken, verbeelden, luisteren en samen onderzoeken centraal. Filosofie wordt verbonden met kunst, cultuur, burgerschap en de leefwereld van kinderen en jongeren.

Zulke programma’s zijn geschikt voor zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs en kunnen eenmalig of als reeks worden aangeboden.

Als je begint met het filosoferen kan het misschien moeilijk lijken. Maar dat is helemaal niet zo. Het valt reuze mee en daarom doen we het ook stap voor stap. Door materiaal waar je al bekent mee bent te koppelen aan filosofische vragen en ideeën zul je langzamerhand je eigen materiaal kunnen ontwikkelen. Je krijgt het zo dus in de vingers. Net als een kleermaker kan je dan je lesplannen aanpassen aan de klas en ook nog eens leerlinggericht.

Ekkehard Martens is een Duitse filosoof die een belangrijke bijdrage leverde aan het filosoferen met kinderen. Hij ontwikkelde het vijf-vingermodel, waarin vijf manieren van denken samenkomen. Daarmee maakte hij zichtbaar dat filosofie niet alleen draait om logisch redeneren, maar ook om aandachtig waarnemen, betekenis geven, samen onderzoeken en open denken.

De vijf manieren zijn: fenomenologisch, hermeneutisch, analytisch, dialectisch en speculatief. Ditklnkt wat moeilijk maar in de begin fase noem ik deze ook gevoel/voelen, begrijpen, analyseren, dialoog en verbeelding. Met deze vijf manieren kunnen we ons beter voorbereiden op een les filosoferen met kinderen en ook beter evalueren hoe het gesprek is gegaan.

De Filosofische Kleermaker: zij weeft denken en voelen tot betekenisvolle dialoog en handelen.

Voorbeeld Basis Onderwijs

Rupsje

Nooitgenoeg

Identiteit & Verandering

Vraag: Is de rups hetzelfde wezen als de vlinder, en wanneer blijft iets hetzelfde terwijl het toch verandert?

Oefenvormen: gespreksvragen; woordonderzoek rond veranderen; voorbeeldzinnen met veranderen, vervangen, wisselen en omruilen.

Doel: verandering eerst zintuiglijk en ervaringsgericht benaderen.
Prompts: Wat zie je aan de rups waardoor je merkt dat hij verandert?
Hoe voelt het om zelf te veranderen? Wanneer merk jij dat het echt anders is?

Doel: zoeken naar betekenis van identiteit.
Prompt: Is de rups nog dezelfde als de vlinder?
 Wat bedoelen we eigenlijk met ‘dezelfde’? Gaat het dan om uiterlijk, naam, herinneringen of iets anders?

Doel: begrippen uit elkaar halen.
Prompt: Wat is het verschil tussen veranderen, vervangen, wisselen en omruilen?
 Wanneer ben je veranderd, en wanneer ben je echt iemand of iets anders geworden?

Doel: standpunten en redenen uitwisselen.
Prompt: Kan iemand veel veranderen en toch dezelfde persoon blijven?
 Wie denkt van wel, wie van niet, en waarom?

Doel: mogelijke werelden openen.
Prompt: Stel dat jij morgen wakker wordt met vleugels. Ben jij dan nog jij? 
Stel dat je je naam, stem of kapsel verandert: wat verandert er dan wel en niet?

Schoonheid

Vraag: Is iets mooi op zichzelf, of wordt het mooi door de manier waarop wij kijken?

Oefenvormen: gespreksvragen; sorteren onder mooi, niet mooi en twijfel; werken met plaatjes, voorwerpen of woorden.

Doel: een eerste esthetische reactie serieus nemen.
Prompts: Wat vind jij meteen mooi, niet mooi of twijfelachtig?
Welk gevoel krijg je bij de rups, de vlinder, een storm of een versleten teddybeer?

Doel: onderzoeken wat kinderen met mooi bedoelen.
Prompt: Wat maakt iets mooi volgens jou?
 Is mooi hetzelfde als lief, netjes, kleurrijk of bijzonder?

Doel: criteria expliciet maken.
Prompt: Zijn er dingen die bijna iedereen mooi vindt?
 Kan iets mooi zijn aan de buitenkant maar niet vanbinnen, of andersom?

Doel: verschillende smaken en redenen vergelijken.
Prompt: Mag iemand iets lelijk vinden dat jij juist mooi vindt?
 Kunnen twee heel verschillende antwoorden allebei goed beargumenteerd zijn?

Doel: mogelijke werelden openen.
Prompt: Stel dat iedereen op aarde andere dingen mooi vond. Zou schoonheid dan nog bestaan?
 Kan een rupsenwereld iets anders mooi vinden dan een mensenwereld?

Voor wie?

Ideeënbrug werkt voor:

  • basisscholen
  • middelbare scholen
  • plusklassen en verrijkingsonderwijs
  • projectweken en themadagen
  • CKV, burgerschap en mentorprogramma’s
  • scholen die kunst, cultuur en kritisch denken willen verbinden
  • Theaters, filmhuizen en nog veel meer!

 

Mogelijke Ideeën

Workshops

Filosofische workshops waarin leerlingen samen nadenken over grote en kleine vragen. Dat gebeurt aan de hand van beelden, verhalen, kunstwerken, objecten of creatieve opdrachten.

Lessenreeksen

Een reeks lessen rond een thema dat aansluit bij de klas, het curriculum of de vraag van de school. Zo ontstaat ruimte voor verdieping, herhaling en groei in denkvaardigheden.

Masterclasses

Verdiepende programma’s voor oudere leerlingen waarin filosofie bijvoorbeeld wordt verbonden met kunst, literatuur, psychologie, technologie of maatschappelijke kwesties.

Projectdagen en themaweken

Filosofie als onderdeel van een bredere schooldag, cultuurdag of projectweek. Mogelijk in combinatie met kunst, museumbezoek of creatieve verwerking.

Docententraining

Trainingen voor docenten en schoolteams in filosoferen met kinderen en jongeren, het begeleiden van onderzoekende gesprekken en het werken met open vragen in de klas.

Mogelijke thema’s

De inhoud van een programma wordt afgestemd op de leeftijd, context en wensen van de school. Mogelijke thema’s zijn bijvoorbeeld:

  • identiteit en jezelf zijn
  • thuis en verbondenheid
  • kunst en verbeelding
  • emoties en weerbaarheid
  • vriendschap en verschil
  • burgerschap en samenleven
  • technologie en AI
  • rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid
  • cultuur en perspectief
  • leven, groei en verandering

 

Wat levert het op?

Filosoferen op school helpt leerlingen om:

  • beter te luisteren naar elkaar
  • hun gedachten onder woorden te brengen
  • vragen te stellen en door te denken
  • verschillende perspectieven serieus te nemen
  • met meer verbeeldingskracht en nuance naar de wereld te kijken

Voor scholen biedt dit een rijke aanvulling op burgerschap, taalontwikkeling, kunst- en cultuureducatie en sociaal-emotioneel leren.

Werkwijze

De werkwijze van Ideeënbrug is dialogisch, creatief en onderzoekend. Leerlingen worden uitgenodigd om niet meteen naar het juiste antwoord te zoeken, maar om samen te denken, te verkennen en te onderzoeken. Daarbij spelen open vragen, aandachtig luisteren en gezamenlijke reflectie een centrale rol.

Kunst en cultuur kunnen hierbij een belangrijke ingang zijn. Een beeld, verhaal, kunstwerk of object kan helpen om denken tastbaar te maken en nieuwe perspectieven te openen. Zo ontstaat een leeromgeving waarin denken, verbeelding en ontmoeting samenkomen.

Filosofisch Spelen

Spel als filosofische speelruimte

Binnen Ideeënbrug is spel geen losse toevoeging of een luchtige afwisseling. Spel opent een bijzondere ruimte waarin denken in beweging komt en tegelijk een veilige en verbeeldingsrijke ruimte creëert. Kinderen verkennen regels, rollen, grenzen en mogelijkheden. Al ontdekkend ervaren ze levensvragen. Daarin ligt de filosofische waarde van spel: vragen worden niet alleen besproken, maar ook beleefd en onderzocht.

Een bordspel, bijvoorbeeld, roept vanzelf filosofische vragen op. Waarom geldt deze regel? Is zij eerlijk? Wat verandert er als we de spelregels aanpassen? Wanneer speel je samen, en wanneer juist tegen elkaar? Zo helpt het spelelement om begrippen als vrijheid, rechtvaardigheid, identiteit, verschil en samenwerking tastbaar te maken.

Verbeelding en creativiteit

Verbeelding is geen ontsnapping aan de werkelijkheid, maar een manier om haar anders te benaderen. Verbeelding helpt leerlingen om abstracte begrippen zoals tijd, identiteit, vrijheid, thuis of verschil te onderzoeken. Zo kunnen kinderen zich voorstellen dat iets ook anders kan zijn. Ze leren niet alleen kijken naar wat er ís, maar ook naar wat mogelijk is. Dit is de filosofische kracht van creativiteit: zij opent ruimte voor nieuwe vragen, onverwachte verbanden en andere perspectieven.

Leerlingen krijgen daarom de ruimte om niet alleen te praten, maar ook te maken, te schetsen, te ontwerpen, te verwoorden en te verbeelden. Een beeld, verhaal, voorwerp of kunstwerk kan iets losmaken wat nog niet meteen in woorden te vatten is. Hier helpen creatieve werkvormen  om gedachten zichtbaar te maken en ervaringen te onderzoeken.

Interesse?

Zoekt u een filosofische workshop, lessenreeks of programma op maat voor uw school? Neem gerust contact op voor een kennismaking. Samen verkennen we wat past bij uw leerlingen, team en onderwijscontext.